Categorie: Tweede Wereldoorlog

Op 4 mei ’s avonds na de Nationale Dodenherdenking hield ik op uitnodiging van het 4/5 mei-comité Mariënberg/Beerzerveld/Beerze een lezing over het Rademakersbroek in de gereformeerde kerk aan de Stationsweg in Mariënberg.  De families van Rademakersbroek-slachtoffers Wolter Oordt en Mannes Grendelman gingen daar in de oorlog naar de kerk. Dominee Pieter Hendrik Wolfert preekte er sinds de jaren dertig en het was een grote eer voor mij om in zijn kerk te spreken. De volgende dag ben ik op de terugweg nog bij het 4/5 mei-comité langsgegaan.

De lezing is op deze link te bekijken:

Link naar de uitzending.

Eind juni 2025 werd mijn boek De 46 van het Rademakersbroek gepubliceerd. In samenwerking met het onderzoeksteam van het Nationaal Onderduikmuseum in Aalten had ik sinds 2018 onderzoek gedaan naar het fusilleren van de 46 mannen bij het Rademakersbroek, waaronder mijn oudoom Wim Gerritsen uit Leidschendam. Aanleiding was het ombrengen van vier Duitse militairen door plaatselijke verzetsgroep De Bark in de nacht van zondag op maandag 26 februari. Toen de daders niet gevonden konden worden, werden de 46 Todeskandidaten uit De Kruisberg gekozen. In april 2026 verscheen de tweede druk.

Het boek, uitgegeven door Fagus in IJzerloo, is voor € 29,50 te bestellen door een e-mail sturen naar het Nationaal Onderduikmuseum: info@nationaalonderduikmuseum.nl

Zie deze link:

> naar de site

Op 30 december 2025 verscheen in het Nieuwsblad van Amsterdam-Noord, Rodi, een artikel over het Joodse jongetje en voetbalster Otto Polak (1935) uit Amsterdam. Hij dook samen met zijn oudere zus Lena onder in Beerzerveld, Overijssel. Lena kwam terecht bij het ouderlijk gezin van Rademakersbroek-slachtoffer Wolter Oordt. Otto zat op een ander adres, maar kwam liever bij het gezin Oordt over de vloer.

Na de bevrijding keerden de kinderen terug naar hun ouders in Amsterdam. Lena trouwde met een Amerikaanse soldaat en emigreerde samen met haar ouders naar Long Island, New York, in de Verenigde Staten.  Otto bleef in Amsterdam en speelde begin jaren zestig in de eredivisie bij voetclub de Volewijckers aan het Mosveld in Amsterdam-Noord.

Op een zaterdagmiddag in oktober 2025 sprak ik op een terrasje in Hoofddorp een dochter van Otto uit Amsterdam én een dochter van Lena uit New York, samen met nabestaanden van de familie Oordt. Dat leidde tot onderstaand artikel. In het clubhuis van de Volewijckers in Amsterdam-Noord hangt in de eregalerij nog steeds de bij het artikel geplaatste foto van Otto Polak in actie.

https://www.rodi.nl/amsterdam-noord/historie/479406/mosveld-baby-otto-polak-sterspeler-van-de-volewijckers

Putten – Schrijfster en onderzoeker Kirsten Zimmerman zette in een indringende lezing het verhaal van de massa-executie bij het Rademakersbroek (Varsseveld, 2 maart 1945) haarscherp neer. Met Puttense lijnen via Henri van Geen en Evert van Grevengoed, ooggetuigen uit de Achterhoek en haar eigen familiegeschiedenis kreeg het verleden plots een gezicht.

De volledige lezing is onderaan het artikel als video te bekijken.

Een lezing die raakt. Wat begint als een historische reconstructie, groeit uit tot een aangrijpend verhaal over moed, verzet, angst en verlies.

Zimmerman neemt het publiek mee van Huize Bijstein in Putten tot de boerderij De Tol bij Varsseveld, waar de executies plaatsvonden. Ooggetuigen, familieverhalen, en zelfs de details van het veld waar “het graan hoger groeide” – alles komt voorbij. “Je ziet namen, maar het zijn mensen,” zegt Zimmerman. En precies dat voel je tijdens deze lezing. “

https://nationaalonderduikmuseum.nl/uitgelicht/boekpresentatie-de-46-van-het-rademakersbroek-24-juni-2025/

Op 24 juni werd in het Nationaal Onderduikmuseum (NOMA) in Aalten het boek ‘De 46 van het Rademakersbroek’ gepresenteerd. Hans de Beukelaer van uitgeverij Fagus overhandigde het eerste exemplaar aan mij als auteur. In de zaal talloze nabestaanden, veelal kleinkinderen, van de 46 mannen die op 2 maart 1945 uit gevangenis De Kruisberg in Doetinchem werden gehaald om gefusilleerd te worden op een akker achter boerderij De Tol aan de Aaltenseweg in Varsseveld. Dit als represaille voor de moord op vier Duitse soldaten door het verzet. Dit gebeurde vier weken vóór de bevrijding. Kirsten Zimmerman zocht het verhaal achter al deze 46 mannen op en zo krijgen de doden een gezicht in dit boek.

Hoe was het leven op het Politie Opleidings Bataljon in Schalkhaar? Deventenaar Wouter Rutgers en Wim Sneller proberen die vraag tachtig jaar na dato te beantwoorden. Wouter ontmoet een 100-jarige ‘Schalkhaarder’, die het uit eerste hand kan vertellen. Onder hoge uitzondering bemachtigen Wouter en Wim de sleutel van de Westenbergkazerne. Ze treden in de voetstappen van opa, maar ook van Heinrich Himmler, de architect van de Holocaust. Ik vertel het verhaal van Rademakersbroek-slachtoffer Bram Baar uit Hulshorst, die als verzetsman infiltreerde in de politieopleiding in Schalkhaar. Met alle gevolgen van dien…

https://podcastluisteren.nl/pod/Mijn-opa-was-Schalkhaarder

In september 2024 had ik gezien dat Huize Bijstein in Putten te koop stond. Op Funda kijkend grinnikte ik dat zeven badkamers me bij wijze van spreken toch te weinig waren. Maar toen bedacht ik me: wat als de nieuwe eigenaren het goed zouden vinden als ik daar een lezing met rondleiding over Rademakersbroek-slachtoffer Henri van Geen organiseerde? Zo gezegd, zo gedaan.  Via de makelaar benaderde ik het stel dat het prachtige landhuis had gekocht en zij gingen akkoord.

Zo organiseerde ik in het kader van 80 jaar bevrijding op zaterdag 10 en 24 mei 2025 samen met de nabestaanden Van Geen een lezing en rondleiding over de executie van de 46 verzetslieden op 2 maart 1945 bij het Rademakersbroek in Varsseveld.

Verzetsstrijder Henri van Geen was de zoon van de burgemeester. Hij werd samen met onder anderen Evert van Grevengoed uit Putten gefusilleerd. Henri zat in de groep die de aanslag pleegde, die op 1 en 2 oktober tot Razzia van Putten leidde. Alleen was hij er toevallig die avond net niet bij.

Huize Bijstein is de voormalige woning van de familie Van Geen. Na mijn lezing verzorgden Hally en Harra van Geen, nabestaanden van Henri, een rondleiding door het monumentale pand, waarbij werd stilgestaan bij de lotgevallen van de familie tijdens de oorlogsjaren. Henri’s zus Cockie was de verloofde van huisgenoot Wiete Rengers Hora Siccama.

Ook mannen uit Harderwijk, Ermelo, Hulshorst en Nunspeet behoorden tot de groep die op een akker bij het Rademakersbroek hun leven liet. Op het monument dat daar nu staat, prijkt de tekst:

“Warm bloed doordrenkt onze velden,
En rijker rijpte hier het graan.
O, mocht uit het offer dier helden
zulk een oogst van vrijheid ontstaan!”

https://puttencity.nl/nieuws/lezing-en-rondleiding-op-huize-bijstein-het-verhaal-van-henri-van-geen-en-de-46-van-rademakersbroek/

Op 15 maart 2025 werd in een oude watertoren in het bos bij Harderwijk het Herinneringscentrum Noordwest-Veluwe ’40-’45 geopend, een initiatief van Pieter Trap, oprichter van Stichting Behoud Oorlogsherinneringen.

Ik schreef voor de tentoonstelling een stuk over verzetsstrijder en Rademakersbroek-slachtoffer Luther Kortlang uit Ermelo. Hij werd opgepakt net als zijn vader, broer Jante, moeder en zussen. Jongste zus Stien bleef die Hongerwinter alleen achter met haar zieke zwager en haar vriend Jaap, die ondergedoken zit in Putten. Zijn vader is Joods en is najaar 1944 op zijn onderduikadres opgepakt en ten slotte afgevoerd naar Duitsland. Hij zal na de bevrijding wel terugkeren.

Luther werd op 2 maart gefusilleerd bij het Rademakersbroek. Vader en Jante op 8 maart bij de Woeste Hoeve.

https://ermelo.nieuws.nl/agenda/woensdag-15-januari-2025-vereniging-historisch-ermeloo-organiseert-lezing-door-kirsten-zimmerman

De Amsterdamse onderzoeker Kirsten Zimmerman schreef een boekje over de mannen die op 2 maart 1945 zijn gefusilleerd bij Varsseveld. Onder wie haar oudoom Wim Gerritsen, de jongere broer van haar grootmoeder. Boekje: Geef de namen een gezicht, de 46 van Rademakersbroek schreef een boekje over de mannen die op 2 maart 1945 zijn gefusilleerd bij Varsseveld. Onder wie haar oudoom Wim Gerritsen, de jongere broer van haar grootmoeder. Boekje: Geef de namen een gezicht, de 46 van Rademakersbroek.

De lezing zal gaan over de executie van 46 mannen op 2 maart 1945 bij het Rademakersbroek aan de rand van Varsseveld in de Achterhoek en in het bijzonder over verzetsstrijder Luther Kortlang uit Ermelo, die een van de slachtoffers was. Hij werkte in de oorlog onder gezag van gewestelijk commandant marechaussee Berend Dijkman, alias Piet van de Veluwe, die kantoor hield in een bakkerij in Ermelo. Luther verrichtte onder andere koeriersdiensten en hielp piloten verbergen. Op 26 januari 1945 werden Luthers ouders, broer Jante en twee zussen thuis opgepakt door de bezetter. Luther besloot zichzelf aan te geven, in de hoop dat zijn familie vrijkwam. Zijn vader en broer werden echter, een paar dagen na hem, op 8 maart bij de Woeste Hoeve gefusilleerd, als represaille voor de aanslag op Rauter in de nacht van 6 op 7 maart bij de Woeste Hoeve. De impact op de familieleden die achterbleven is tot de dag van vandaag te merken.

https://ermelo.nieuws.nl/agenda/woensdag-15-januari-2025-vereniging-historisch-ermeloo-organiseert-lezing-door-kirsten-zimmerman

Op 28 april 2024 publiceerde AT5 een artikel met filmpje over de familie Fleer uit Amsterdam-West. Vader en zoon Fleer werden beiden op 2 maart bij het Rademakersbroek gefusilleerd. Zoon Max had zelfmoord gepleegd in het Huis van Bewaring in Almelo. Moeder Afina was vanuit gevangenis De Kruisberg in Doetinchem naar Kamp Westerbork overgebracht. Met de Vrouwenmars werd ze in april bij Grijpskerk bevrijd. In haar eentje keerde ze na de bevrijding terug naar de Jan Evertsenstraat in Amsterdam-West.

https://www.at5.nl/artikelen/226360/oorlogsgeschiedenis-in-woning-evertsenstraat-amsterdam